İstanbul'da 'metan' endişesi

İstanbul'da 'metan' endişesi

Bir dönem dünyada örnek gösterilen İstanbul Silivri'deki katı atık tesisi, İBB'nin kötü yönetimi ve bakımsızlık nedeniyle büyük çevre felaketine yol açacak bir tesis haline geldi.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin Silivri'deki çöp depolama sahasından atmosfere yayılan devasa metan bulutları uydu araştırmasıyla ortaya çıktı. Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles'ın (UCLA) STOP Methane Projesi kapsamında yayımladığı araştırmada, Silivri sahasındaki ölçümlerin ortalama salım hızı saatte 7,4 ton olarak belirlendi. Edinilen teknik bilgilerde, gaz toplama borularının yetersizliği, örtü toprağının uygun kullanılmaması ve 2025'teki yangın sonrası tesisin eksiklerinin giderilmemesinin yüksek metan salınımına zemin hazırladığı bildirildi.

GÜNLÜK 16 BİN TON ÇÖP

Edinilen teknik bilgilere göre İstanbul'da günlük yaklaşık 19 bin ton evsel atık oluşuyor. Bunun yaklaşık 3 bin tonu yakma tesisinde bertaraf edilirken, kalan 15-16 bin tonluk bölüm Şile-Kömürcüoda ve Silivri-Seymen'deki düzenli depolama sahalarına gönderiliyor. Atıkların belirli aralıklarla uygun örtü toprağıyla kapatılması da gazın kontrolsüz biçimde atmosfere yayılmasını önleyen temel işletme uygulamaları arasında bulunuyor.

ÖRNEK TESİSTİ ŞİMDİ HARAP HALDE

Teknik değerlendirmelerde, geçmişte başka ülkelerin de örnek aldığı ve İBB'den danışmanlık desteği alarak benzerlerini kurduğu bu sahaların işletilmesinde standartlardan uzaklaşıldığı belirtiliyor. Seymen'de gaz toplama borularının eksik kaldığı, makine ve ekipmanın yetersiz olduğu, örtü toprağının uygun nitelikte ve yeterli miktarda kullanılmadığı ifade ediliyor. Atık kabulündeki kontrollerin de gerektiği gibi yürütülmemesi nedeniyle saha şartlarının zaman içerisinde kötüleştiği kaydediliyor. Bu aksaklıkların metanın kontrollü biçimde toplanmasını engelleyerek atmosfere kaçmasına zemin hazırladığı kaydediliyor.

YANGIN SORUNLARI BÜYÜTTÜ

Seymen'deki depolama sahasında 23 Temmuz 2025'te yangın çıktı. Yangın 17 saat süren çalışmanın ardından söndürüldü. Söndürme sırasında iş makineleri ve hafriyat kamyonlarıyla getirilen toprak, çöp yığınlarının üzerine döküldü. Teknik değerlendirmelerde, yangını söndürmek için sahaya yüksek miktarda toprak dökülmesinin depolama alanının yapısını ve gaz toplama düzenini olumsuz etkilediği ifade edildi. Gaz toplama ve tahliye kanallarının tıkanması, borulama eksiklikleri ve uygun olmayan örtü uygulamalarının metanın kontrollü toplanması yerine dışarı sızmasına neden olduğu belirtildi. İBB'nin yangının nedenleri ve sonrasında alınan önlemlere ilişkin kamuya açıkladığı bir teftiş veya iç inceleme raporu bulunmuyor. Tesiste çöp gazından elektrik üretildiği için kontrolsüz salımın, enerji üretiminde değerlendirilebilecek gazın kaybına ve tesisin verimsiz kullanılmasına da yol açtığı kaydedildi.

1,5 MİLYON ARACIN SALINIMINA EŞ DEĞER

Uydu verilerini inceleyen UCLA araştırmacıları, Silivri'deki sahada saatte ortalama 7,4 ton metan salımı belirlerken, bunun küresel ısınma etkisinin yaklaşık 1,5 milyon büyük SUV aracın emisyonlarına eş değer olduğunu hesapladı. Uzmanlar, gaz toplama sisteminin bulunmasının tek başına yeterli olmadığını; sistemin tasarımı, bakım koşulları ve günlük işletme uygulamalarının sızıntının boyutunu belirlediğini vurguladı.

ÜMRANİYE FACİASINI HATIRLATTI

İstanbul, kontrolsüz çöp gazının yol açabileceği felaketi 28 Nisan 1993'te Ümraniye Hekimbaşı'nda yaşadı; metan patlamasında 36 kişi hayatını kaybetti. Sonraki yıllarda Hekimbaşı ve Halkalı çöplükleri kapatılarak düzenli depolama ve rehabilitasyon çalışmaları yürütüldü. Kadir Topbaş yönetiminde de çöp gazını elektrik enerjisine dönüştüren yatırımlar geliştirildi. İmamoğlu'nun 2019'da devraldığı İBB yönetiminde geçen yedi yılın ardından ortaya çıkan yüksek metan salımı bulguları, geçmişin çöp kâbusunu yeniden hatırlattı.

BAKANLIK İNCELEME BAŞLATACAK

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgiye göre, Silivri'deki metan salımına ilişkin inceleme başlatılacak. Bakanlık ekiplerinin önümüzdeki hafta bölgeye giderek sahada incelemelerde bulunması bekleniyor. Uydu görüntüleri ve izleme verileri değerlendirilecek, salımın boyutlarının belirlenmesi için haritalama çalışmaları yapılacak. Teknik inceleme ve haritalama sürecinin zaman alabileceği belirtiliyor.

Şehir 1994 öncesine döndü

- AK Parti Çevre ve Şehircilik Politikaları Başkan Yardımcısı Sadullah Hasanoğlu, "Ortaya çıkan durum CHP belediyeciliği klasiğidir. 2019'dan sonra İstanbul'da belediyecilik hizmetleri 1994 öncesine dönmeye başladı" dedi. İstanbul'daki düzenli depolama sahalarının ileri teknolojiye sahip olduğunu belirten Hasanoğlu, "Maalesef yanlış kadroların elinde bu tesisler kötü işletilmektedir. İşte İstanbul Seymen'deki depolama sahası bunlardan bir tanesidir" ifadelerini kullandı. "İstanbul'da başlayan geri gidişin neticesi olarak Silivri Seymen'deki sahada ortaya çıkan yangın görüntülerini gördük" diyen Hasanoğlu, "Bugün ise depolama sahasında atmosfere çok yüksek miktarda metan gazı salımına şahit oluyoruz. İstanbul ehil ellerde her zaman pırıl pırıl oldu. Ehil olmayan ellerde maalesef kötü görüntülere şahit oluyoruz" diye konuştu. Konunun uluslararası medyada gündeme getirilmesini ve zamanlamasını "manidar" olarak nitelendiren Hasanoğlu, "COP31 toplantısı öncesinde ortaya çıkan bu haberlerin iyi niyetli olmadığının farkındayız" dedi.