Develi: Erciyes Eteklerinde Tarih, Doğa ve Kültürün Buluşma Noktası

Kayseri il merkezinden sonra gelen en büyük yerleşim yeri olan Develi, İç Anadolu Bölgesi'nin Orta Kızılırmak Bölümü'nde, Erciyes Dağı'nın hemen güneyinde konumlanıyor. Eski adı Everek olan ilçe, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış; bugün de hem doğal güzellikleri hem de kültürel mirasıyla dikkat çekiyor. Kayseri'ye Tekir Yaylası güzergâhından yalnızca 45 kilometre uzaklıkta olması, onu şehirden kaçış noktası arayanlar için cazip bir durak haline getiriyor.

Erciyes'in Gölgesinde Coğrafya ve Doğa

Develi, 1.892 kilometrekarelik yüzölçümüyle Kayseri'nin en geniş ilçesi unvanını taşıyor. İlçe merkezi deniz seviyesinden ortalama 1.251 metre yükseklikte yer alıyor. Sınırları içinde Erciyes Dağı'nın yanı sıra Karasivri, Büyük Kartın, Göktepe, Sümengen ve Bakır Dağı gibi yükseltiler bulunuyor. Bu dağlık coğrafya, ilçeyi doğa sporları ve yürüyüş rotaları açısından önemli bir merkez haline getiriyor.

İlçenin su kaynakları da oldukça zengin. Seyhan Nehri'nin en büyük kolu olan Zamantı Irmağı, Develi Çayı (Fenese Suyu), Elbiz ve Köşkpınarı gibi akarsular ilçe sınırlarından geçiyor. Kurbağa Gölü ve ünlü Sultan Sazlığı da Develi topraklarında yer alıyor. Bu sulak alanlar, özellikle kuş gözlemciliği ve doğa fotoğrafçılığı için eşsiz fırsatlar sunuyor.

Everek'ten Develi'ye Uzanan Tarih

Develi'nin tarihi oldukça köklü. Kasabanın eski adı Everek olup, Ermenicede Averak yani ören veya harabe anlamına geliyor. On dördüncü yüzyılda yaşayan tarihçi ve coğrafyacı Mustavfi, kasabanın adını Davalu olarak kaydetmiş ve surlarını Selçuklu Sultanı Alâeddin'in yeniden yaptırdığını belirtmiştir. On yedinci yüzyılda yazılmış Cihannümâ adlı eserde ise kasaba adı Davahlu olarak geçiyor.

Tarihi kaynaklar, M.Ö. 2500-2000 yıllarına tarihlenen uygarlıkların kültür izlerinin Develi'de bulunduğunu gösteriyor. Bakır Çağı ve Bronz Çağı'ndan Selçuklu Dönemi'ne kadar pek çok uygarlığı barındıran bölge, hâlâ bilimsel araştırmaları bekleyen bir hazine niteliğinde. 1071'de Türklerin Anadolu'ya girmesiyle Oğuz boylarından Develioğulları obasının bölgeye yerleştiği biliniyor. Selçuklu Sultanı Alparslan'ın yeğeninin bölgeyi fethetmesiyle Develi, Selçuklu topraklarına katılmış ve belde adını bu fetihten almış. Günümüzde Devali'nin türbesi hâlâ ilçede bulunuyor.

Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı topraklarına katılan ilçe, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Haçin cephesi gibi önemli mücadelelere sahne olmuş. Bu dönemde ön saflarda yer alan Kanberli Osman Bey, Osman Coşkun Bey, Yakup Kenan Bey, Hadi Bey, Paşazade Osman Bey, Op. Dr. Osman Bey, Atıf Bey, Numan Efendi (Kara Müftü), A. Hazım Bey ve Veli Civan Bey gibi kahramanlar Develili. Bu zengin tarihi süreçten günümüze Sivasi Hatun Camii, Devali Türbesi, Seydi Şerif Türbesi, Hızır İlyas Türbesi, Şeyh Ümmi Türbesi, Ebçe Sultan Türbesi, Hamidiye Medresesi, Havadan Külliyesi, Gereme Harabeleri, Çomaklı Yer Altı Şehri, Şahmelik, Ayşepınar, Tombak, Develi ve Gazi, Develi Kasabası Kaya Oyma Mağaraları, Fıraktın Yazılı Kayaları ve Öksüt Kalesi gibi pek çok tarihi eser ulaşmış durumda.

Karasal İklim ve Tarımsal Ekonomi

Develi'de karasal iklim hüküm sürüyor. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı geçiyor. Yağışlar daha çok ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde görülüyor; bu mevsimlerin sakin ve açık günlerinde kırağı ve don olayı yaşanabiliyor. İlçede ortalama yağış miktarı 366,6 milimetre civarında. Bu iklim koşulları, ilçe topraklarında genellikle bozkır bitki örtüsünün hâkim olmasına neden olmuş. Yüksek kesimlerde yer yer orman alanlarına rastlansa da genel görünüm bozkır ve çalılık şeklinde.

İlçenin ekonomisinde tarım ve hayvancılık başlıca gelir kaynakları arasında yer alıyor. Lokomotif iş kolu olarak inşaat sektörü de önemli bir paya sahip. İlçe tarım arazilerinin büyük bölümünde hububat ekimi yapılıyor; buğday, arpa, çavdar, nohut, mercimek ve fasulye başlıca ürünler. Ayrıca sanayi bitkilerinden şeker pancarı ve ayçiçeği de ekiliyor. Meyve ve sebze üretimi de tarımda hatırı sayılır bir yer tutuyor. İlçede meyveciliğe yönelik bahçeler gelişmiş durumda.

Nüfus ve Ulaşım

TÜİK 2009 verilerine göre Develi'nin şehir merkezi nüfusu 36.439, köylerin nüfusu ise 29.105 olup toplam nüfus 65.544'tür. Yıllık nüfus artış hızı şehir merkezinde binde 6,24 iken köylerde binde -10,72 olarak kaydedilmiş; genel olarak binde -2,69'luk bir azalma görülmektedir. Başta İstanbul ve Ankara olmak üzere Develi dışında yaşayan birçok Develili bulunuyor. Büyükşehir yasası nedeniyle 2013'ten itibaren köyler mahalle statüsüne geçtiğinden kır nüfusu ayrıca tablolarda yer almıyor.

İlçe mülki sınırları içinde biri merkez olmak üzere 4 kasaba belediyesi, 45 köy ile 5 köye bağlı 7 mezra bulunuyor. Toplam 36 mahalleden 25'i ilçe merkezinde, 11'i kasabalarda yer alıyor. Develi, 1957 yılından bu yana il olma çabası içinde. Ulaşım açısından Develi'ye Kayseri'den düzenli otobüs ve minibüs seferleri düzenleniyor; Develi-Güney Terminali, Develi-Aşık Seyrani, Develi-Aygözme, Develi-Bahcelievler, Develi-Güney Yukarı ve Develi-Yahyalı gibi hatlar mevcut. Şehirlerarası yolculuklar için Develi Otobüs Terminali hizmet veriyor.

Develi, tarihi dokusu, doğal güzellikleri ve tarımsal zenginliğiyle Kayseri'nin keşfedilmeyi bekleyen köşelerinden biri. Erciyes'in eteklerinde, geçmişten bugüne uzanan hikâyesiyle ziyaretçilerine hem kültürel bir yolculuk hem de doğayla iç içe bir deneyim vaat ediyor.

Kaynak: kayseri.ktb.gov.tr, kayseri.ktb.gov.tr, tr.wikipedia.org
Görsel: Klaus-Peter Simon, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0